![](https://www.novasdoeixoatlantico.com/wp-content/uploads/2020/03/NEA-os-nosos-paxaros-o-cuco-1.jpg)
Vive nunha grande diversidade de lugares do rural, tanto cerca do mar coma no interior. Aquí, en Galicia, podémos atopalo en áreas que posúan árbores ou matagueiras, e polo xeral en tódolos terreos arborados onde existan grande cantidade de insectos.
![](https://www.novasdoeixoatlantico.com/wp-content/uploads/2020/03/1_NEA-os-nosos-paxaros-o-cuco-1.jpg)
Seguramente moitos de nós aínda que nunca miramos un cuco, estamos seguros da súa existencia polo seu característico canto. O canto é o mellor carácter diagnóstico da súa presencia; de feito o seu nome científico, e o vulgar na maioría dos idiomas, é unha onomatopea do seu son: cu-cu.
O canto do macho consiste nunha secuencia rítmica de dúas notas, a primeira un pouco máis marcada, cuu-cu, que empeza a escoitarse a principios de abril, aínda que hai anos que se escoita xa en marzo, e deixa de facelo a finais de xullo ou principios de agosto. Ás veces, cando o macho está excitado pode emitir un canto de tres notas semellante ao da bubela.
Normalmente escóitase primeiro na ribeira do mar alá por finais de marzo e chega ao interior de Galicia a principios ou mediados de abril. A mellor hora do día é pola tarde, e se o tempo é calmo e sen chuvia moito mellor, con isto non quere dicir que non cante pola mañá ou cando chove, pero é moito menos habitual. Por veces, segundo os anos e a climatoloxía, o cuco seguirá cantando, incluso con máis intensidade que ao principio, ata ben entrado o verán.
Pola nosas comarcas e por Galicia enteira a presencia do cuco está intimamente xunguida aos ciclos e tarefas agrícolas tendo o seu canto aspectos relativos aos seus agoiros con respecto o paso do tempo. Se non se escoita o cuco entre marzo e abril pode ser sinal de que é o fin do mundo, e si se retrasa en vir, anuncia males. Pódese saber cantos anos lle quedan a un de vida preguntándollo ao cuco, pola maña, estando en xaxún, dicíndolle: “Cuco rei, ¿cantos anos vivirei?”, e tantas veces como cante seguido: cu-cu, tantos anos son. Do mesmo xeito pode saber unha moza cantos anos lle faltan para se casar.
Polas súas habilidades de cría é moi común en Galicia e España chamar cuco a aquela persoa astuta que consigue o que se propón co mínimo esforzo. En Galicia é moi coñecido o dito:”son da opinión do cuco, paxaro que nunca aniña, pon un ovo en niño alleo e outro paxaro llo cría”.
![](https://www.novasdoeixoatlantico.com/wp-content/uploads/2020/03/2_NEA-os-nosos-paxaros-o-cuco-1.jpg)
“Cando chega o cuco vén o pan ao suco”.
Outro que di :
“Tantos días para o cuco de cucar, tantos días paran os seitores de segar”, fai referencia a que cando chove, o cuco deixa de cantar, e como o centeo non se pode recoller mollado, interrómpese a sega durante uns días.
Por aquí, pola ribeira do Miño, é moi coñocida a frase:
“Lamprea cucada non vale para nada”, que se refire que a partir do canto do cuco as lampreas poñense moles e non valen para comer.
Un paxaro singular coma este, tan vinculado á vida labrega, deu lugar a que sobre el se fixeran adiviñas, como esta;
“¿Cal é o paxaro, que nunca aniña e poñendo en niño alleo, outro paxaro llo cría?”; refráns como: “Muller que do cuco fiou, ou era moi burra ou cucar desexóu” ou tamén, por exemplo, este dito: “O cuco que non cucou polo remate de abril, é sinal de que morreu, ou que secou, ou que non o deixan vir”.
En canto as cancións hai unha que di:
“Eu ben vin estar o cuco
na pola dun castiñeiro
cunha subela na man
aprendendo a zapateiro”.
Peo realmente a canción do cuco máis coñecida, cantada e espallada foi a que compuxo e fixo popular o cantoautor galego Suso Vaamonde que é como sigue:
“O cuco, cuco, cuqueiro
o cuco, cuco, cucón.
Madrugón e cantareiro
cantareiro e madrugón.
Oise pola carballeira
ó vello cuco souril
ó nacer a primaveira
antre o Marzo i o Abril.
O cuco, cuco, cuqueiro
o cuco, cuco, cucón.
Madrugón e cantareiro
cantareiro e madrugón.
¡O vello cuco cucou
e moito máis cucará!
¡O cuco non me capou
e nunca me capará!
O cuco, cuco, cuqueiro
o cuco, cuco, cucón.
Madrugón e cantareiro
cantareiro e madrugón.
Polas mañás ben cediño
o cuco canta: cu- cu.
¡Como o teño por veciño
eu trato o cuco de tu!”
Non quero deixar en esquecemento os chamados reloxos de cuco.que son popularmente coñecidos no mundo enteiro. De orixe suízo ou tiroles, é un tipo de reloxo que se caracteriza por ter unha ventaiña por la que, cada media hora, sae un paxaro autómata que emite un canto semellante ao do cuco. Así, por cada hora que marca reproduce o cu-cu as veces necesarias. O mecanismo para producir ese sonido foi instalado na maioría dos reloxos de cuco no século XVIII e ten permanecido ata o día de hoxe case sen modificacións.